Του Παιδίατρου Εφηβικής Ιατρικής Ιωάννη Παπανδρέου, ΓΝ Τζάνειο”

10/7/2018 21:15

Η έννοια του «εκφοβισμού στο χώρο του σχολείου», όπως και η έννοια της «θυματοποίησης»  χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται συστηματικά, απρόκλητα και με επαναλαμβανόμενο τρόπο βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από τους συμμαθητές τους, εντός και εκτός σχολείου.

Ο εκφοβισμός διαφέρει από τις συνηθισμένες διαμάχες μεταξύ των παιδιών, διότι χαρακτηρίζεται από επαναληψιμότητα αλλά και από ανισορροπία ισχύος μεταξύ του θύτη και θύματος, με την επιβεβαίωση της κυριαρχίας του θύτη πάνω στο θύμα (ως προς το φύλο ,την ηλικία, τη φυσική δύναμη κ.λπ.)

Η επιθετικότητα και η δύναμη (σωματική, ψυχολογική ή κοινωνική) στο πλαίσιο του σχολικού εκφοβισμού διαστρεβλώνονται ,γίνονται μέσο επιβολής και προσδιορίζουν τη σχέση με τους  άλλους σε δυαδικό αλλά και σε  επίπεδο ομάδας.

Συνεπώς ο εκφοβισμός εστιάζεται κυρίως τη σχέση θύτη και θύματος η οποία εκδηλώνεται πάντα άμεσα παρουσία μαρτύρων ή έμμεσα γνωστοποιείται σε αυτούς.

Στην κατανόηση του εκφοβισμού ως μέσου τροποποίησης της συμπεριφοράς κεντρικές έννοιες είναι αυτές του «φόβου» και της «αιδούς» οι οποίες αναφέρονται συχνά στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία.

Ο φόβος είναι ένα βασικό συν-αίσθημα του ανθρώπου που προκαλείται από τη συνειδητοποίηση ενός πραγματικού ή πλασματικού κινδύνου ή απειλής. Αποτελεί κατά συνέπεια  ένα μηχανισμό προστατευτικού χαρακτήρα, μια φυσιολογική αμυντική αντίδραση του οργανισμού ,η οποία ενεργοποιείται  χωρίς να απαιτείται συνειδητή σκέψη

Από την εποχή του Ομήρου η λέξη αιδώς έχει δύο βασικές σημασίες, του σεβασμού και της ντροπής (αιδώς θεών, γονέων κτλ.). Κατά την κλασική εποχή και μεταγενέστερα η λέξη αιδώς χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο με τη σημασία της «ντροπής».

Ο σεβασμός και o φόβος επιβάλλουν μια απόσταση, που μπορεί να θεωρηθεί και το κοινό σημείο των δυο εννοιών. Η βασική διαφορά είναι ότι τον φυσικό φόβο τον προκαλεί η αίσθηση μιας υπαρκτής απειλής.

Πάντως είναι απαραίτητο να επισημάνουμε  ότι η  «επιθετικότητα» μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να μετασχηματιστεί σε μορφές συμπεριφοράς κοινωνικά αποδεκτές, όπως είναιo αθλητισμός, η πρωτοβουλία, το θάρρος της γνώμης, η δημιουργικότητα, η επιθυμία για μάθηση. Τα είδη του εκφοβισμού μπορούν να συνοψισθούν με βάση τα μέσα και τις χρησιμοποιούμενες πρακτικές στα ακόλουθα:  Λεκτικός: περιγράφει τη συστηματική χρησιμοποίηση φραστικής επίθεσης, με χρήση ύβρεων, προσβολών, απειλών ,παρατσουκλιών.

Σωματικός: περιλαμβάνει την άσκηση φυσικής  βίας (σωματικός τραυματισμός ή απειλή προς το θύμα). Εκδηλώνεται με σπρωξίματα, αγκωνιές, γροθιές και κλοτσιές, και περιορισμό του άλλου μέσω άσκηση σωματικής  βίας. 

Έμμεσος ή κοινωνικός: περιγράφει τον εσκεμμένο αποκλεισμό από κοινωνικές δραστηριότητες και την κοινωνική απομόνωση

Ρατσιστικός ή σεξουαλικός: περιλαμβάνει τη χρήση ενός ιδιαίτερου χαρακτηριστικού του θύματος , πχ της σεξουαλικής ταυτότητας ,της καταγωγής, της ακαδημαϊκής επίδοσης ,ως μέσου επιβολής.

Εκφοβισμός μέσω  εκβιασμού: μπορεί να συμπεριλάβει την εκούσια απόσπαση χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων, η οποία συνοδεύεται από απειλές αλλά και τον εξαναγκασμό του θύματος σε αντικοινωνικές πράξεις αλλά και δράση απέναντι σε άλλους μαθητές.

Ηλεκτρονικός-τεχνολογικός: διενεργείται με την χρήση κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρονικών υπολογιστών ,γραπτών μηνυμάτων, μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Στρατηγικές αντιμετώπισης των περιστατικών εκφοβισμού

Υπάρχουν «μοντέλα», που οργανώνουν στρατηγικές αντιμετώπισης των περιστατικών εκφοβισμού από μαθητές προς μαθητές στο πλαίσιο του σχολείου και που επιγραμματικά εστιάζουν :

·        Στην  προσέγγιση που δεν εστιάζει στο «τις πταίει»

·        Στην ενίσχυση ή δημιουργία σχέσεων υποστήριξης μεταξύ των συνομηλίκων

·        Στην ανάδειξη του «συνομηλίκου πρότυπο»

·        Στην  «συμβουλευτική παρέμβαση μεταξύ συνομηλίκων»

·        Στην εφαρμογή  της «Διαμεσολάβησης»

Στα πλαίσια της πρόληψης έχουν εφαρμοστεί προγράμματα κατά του εκφοβισμού     και της ενδοσχολικής βίας .

Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αυτών οφείλεται κυρίως στην υιοθέτηση κοινωνικής- ολιστικής προσέγγισης, που στοχεύει στην αποδοχή της φυσιολογικής διαφορετικότητας του κάθε ατόμου και στην αλλαγή του κλίματος του σχολείου, ώστε να μην αναπαράγει και τροφοδοτεί τη βίαιη συμπεριφορά.

Στα πλαίσια της ολιστικής προσέγγισης οι παρεμβάσεις αφορούν όλους: το σχολείο, την τάξη, τον εκπαιδευτικό, τους μαθητές, τους γονείς τους και ολόκληρη την τοπική κοινωνία. 

«Είναι άραγε η έλλειψη φιλοδοξίας που μας κάνει να υπομένουμε; Εξαρτάται τι ονομάζεις φιλοδοξία. Αν φιλοδοξία ονομάζεις τη λαχτάρα να πάρεις τη θέση των ισχυρών, τότε, ναι, δεν είμαι φιλόδοξος.» William Shakespeare

  • Show Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

comment *

  • name *

  • email *

  • website *

Ads