30/5/2018 15:20

Ξέρεις ότι αν έχεις γεννηθεί Νοέμβριο, σε σχέση τον Μάιο, έχεις μικρότερες  πιθανότητες να εκδηλώσεις σκλήρυνση κατά πλάκας; Παρόμοια, αν μετακομίσεις π.χ. από τη Σουηδία στην Ελλάδα ή την Ιταλία, μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος σε σχέση με όσους… αφήνεις πίσω;   

Τελικά τι συμβάλει στην αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων; Έχει τελικά ρόλο η διατροφή στην πρόσληψη ή θεραπεία τους;

Διάβασε όλες τις απαντήσεις παρακάτω!

Τι σου συμβαίνει όταν έχεις ένα αυτοάνοσο νόσημα;

Σε ένα αυτοάνοσο νόσημα, το σώμα εκδηλώνει μια ανοσολογική  απόκριση σε παράγοντες που απαντώνται φυσικά στο σώμα. Με άλλα λόγια, το ανοσοποιητικό σου σύστημα επιτίθεται εναντίον σου. Αυτό μπορεί να συμβεί με τους περισσότερους ιστούς στο σώμα, από τη στιγμή που έχουν περιγραφεί περισσότερα από 80 αυτοάνοσα νοσήματα.

Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται νοσήματα του θυρεοειδή (Hashimoto, θυρεοειδίτιδα, νόσος Graves), δέρματος/ αρθρώσεων (ψωρίαση, ρευματοειδής αρθρίτιδα, αγκυλωτική σπονδυλίτιδα, συστηματικός ερυθηματώδης λύκος), κεντρικού νευρικού συστήματος (σκλήρυνση κατά πλάκας), παγκρέατος (διαβήτης τύπου 1) και του γαστρεντερικού συστήματος (ελκώδης κολίτιδα,  νόσος Crohn, κοιλιοκάκη).

«Γιατί σε εμένα»;

Αν και κάποια περιστατικά είναι πιο σπάνια, συνολικά τα αυτοάνοσα νοσήματα αφορούν περίπου το 10% του πληθυσμού,  πιο συχνά τις γυναίκες, ενώ η συχνότητα εμφάνισης τους φαίνεται πως αυξάνεται (1). Παράλληλα, μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να διαγνωσθούν, καθώς εκδηλώνουν πολλές φορές ασαφή, μη ειδικά συμπτώματα όπως δερματικά εξανθήματα και «περίεργοι» πόνοι.

Η πιθανότητα εκδήλωσής τους φαίνεται να επηρεάζεται από τα γονίδια, την ύπαρξη λοιμώξεων, περιβαλλοντικούς παράγοντες (όπως η διατροφή, η έκθεση στο ηλιακό φως, το κάπνισμα κ.α.) και η εντερική υγεία (που περιλαμβάνει την ακεραιότητα και την υγεία της μικροβιακής χλωρίδας).

Κάποιες φορές, το ‘χεις στα γονίδιά σου…

Τα γονίδια φαίνεται πως έχουν σημασία για κάποια αυτοάνοσα νοσήματα, όχι όμως για όλα (2). Τα HLA γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων, καθώς συμμετέχουν στην ανοσοποίηση του οργανισμού. Για παράδειγμα, όλοι οι ασθενείς με κοιλιοκάκη, έχουν ένα από τα δυο HLA γονίδια σε μετάλλαξη, αν και μπορεί να συμμετέχουν διάφορα άλλα γονίδια (3).

Για τη μελέτη αυτών των περιπτώσεων,  χρησιμοποιούνται δεδομένα από μελέτες με πανομοιότυπα δίδυμα – που έχουν το ίδιο γονιδίωμα. Έτσι, όταν το ένα αδερφάκι εκδηλώνει κάποια νόσο, η  πιθανότητα να νοσήσει και το άλλο ονομάζεται «αρμονία» (σ.σ. Concordance). Οι πιθανότητες αυτές είναι 13-47% για το διαβήτη τύπου 1, 0-50% για τη σκλήρυνση κατά πλάκας, 60-75% για την κοιλιοκάκη, 17-22% για την αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, 35-64% για την ψωρίαση, 20-50% για τη νόσο Crohn’s, 6-18% για την ελκώδη κολίτιδα, 11-40% για το Λύκο, 0-21% για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα και 50-75% για την αγκυλωτική σπονδυλίτιδα (4).

Προκύπτει λοιπόν ότι κάποια νοσήματα, όπως η κοιλιοκάκη και αγκυλωτική σπονδυλίτιδα έχουν ισχυρό γενετικό υπόβαθρο. Ωστόσο, η πλειοψηφία των αυτοάνοσων εκδηλώνονται και στα δυο δίδυμα σε μικρό ποσοστό, οπότε μάλλον η εκδήλωσή τους επηρεάζονται περισσότερο από άλλους παράγοντες.

Όταν το ανοσοποιητικό έχει… «νεύρα»

Αφετέρου, δεν πρέπει να είναι παράξενο που τα αυτοάνοσα νοσήματα σχετίζονται με λοιμώξεις και ενεργοποίηση ανοσολογικής αντίδρασης. Μοιάζει σαν η χρόνια λοίμωξη και φλεγμονή από ιούς ή βακτήρια να επιταχύνει τη σύγχυση του ανοσοποιητικού, πυροδοτώντας την αυτοάνοση απόκριση (5). Κι αυτό επειδή πολλές φορές μέρη των ιών ή βακτηρίων μοιάζουν πολύ με στοιχεία του οργανισμού μας, οπότε μπορεί το ανοσοποιητικό μπορεί να επιτεθεί όχι μόνο στο μικρόβιο αλλά και στον εαυτό του (σ.σ. μοριακή μίμηση). Γι’ αυτό ακριβώς, όσοι έχουν προσβληθεί από τον ιό Epstein-Barr (EBV) φαίνεται πως έχουν αυξημένες πιθανότητες (μέχρι και 30 φορές περισσότερο) να εκδηλώσουν σκλήρυνση κατά πλάκας (6), η αγκυλωτική σπονδυλίτιδα συνδέεται με το Klebsiella pneumoniae και η νόσος Guillain-Barré με το Campylobacter jejuni (7).

Έτσι που ζούμε, τι να περιμένεις;

Μήπως όμως επηρεάζει και το περιβάλλον; Και με τον όρο περιβάλλον δεν εννοούμε μόνο την ατμόσφαιρα και τα χημικά που εκθετόμαστε, αλλά και τη διατροφή, την (έλλειψη) άσκηση, το κάπνισμα ή τις διαφορών ειδών ακτινοβολίες.

Κάπου εδώ προκύπτει και το μυστήριο με τη συχνότητα εμφάνισης της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, τόσο αυξάνει η συχνότητα εμφάνισής της (8). Ενώ επίσης αναμένουμε να εμφανίζεται τυχαία, υπάρχουν αναφορές λιγότερο συχνής εκδήλωσης σε όσους έχουν γεννηθεί Νοέμβριο, σε αντίθεση με όσους ήρθαν στο κόσμο Μάιο (9). Ξέρουμε ακόμα ότι οι μετανάστες από περιοχή υψηλού κινδύνου σε χώρα χαμηλότερου, ο κίνδυνος εκδήλωσης σκλήρυνσης γίνεται μικρότερος από αυτόν των πατριωτών τους (10).

Μια εξήγηση σε αυτά, ίσως βρίσκεται στα επίπεδα βιταμίνης D, που σχετίζονται και με την έκθεση στο ηλιακό φως. Αποδεικνύεται ότι χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα σχετίζονται με υψηλό κίνδυνο για σκλήρυνση κατά πλάκας (11).  Παρόμοια, τα μωρά που γεννιούνται Νοέμβριο στο βόρειο ημισφαίριο ήταν στην μήτρα το διάστημα που η μητέρα τους είναι πιο πιθανό να έχει καλύτερα επίπεδα βιταμίνης D (Μάρτη με Οκτώβρη). Ωστόσο, αν και η βιταμίνη D συμμετέχει αποδεδειγμένα στην ανοσοποιητική λειτουργία (12), η λήψη αντίστοιχων συμπληρωμάτων  δεν φαίνεται να βοηθά στη μείωση της σκλήρυνσης (13).

Τρόφιμα που σχετίζονται αρνητικά με τα αυτοάνοσα νοσήματα

Υπάρχουν όμως και αναφορές που συσχετίζουν στοιχεία της διατροφής με τη συχνότητα εκδήλωσης αυτοάνοσων νοσημάτων.

Καταρχήν, φαίνεται πως υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της πληθυσμιακής κατανάλωσης γάλακτος αγελάδας και του επιπολασμού σκλήρυνσης κατά πλάκας (14). Όσο μεγάλη η κατανάλωση, τόσο μεγαλύτερη είναι και η συχνότητα της σκλήρυνσης.  Μια εξήγηση μπορεί να δοθεί μέσω της μοριακής μίμησης: μια πρωτεΐνη του αγελαδινού γάλακτος, η βουτυροφιλίνη,  μοιάζει αρκετά με μια αντίστοιχη που απαντάται στα έλυτρα των νευρώνων (που επενδύουν και προστατεύουν τα νεύρα) (15). Το ανοσοποιητικό θεωρητικά αντιδρά τόσο ενάντια στους νευρώνες, όσο και στην πρωτεΐνη του αγελαδινού γάλακτος.

Η υψηλή πληθυσμιακή κατανάλωση γαλακτοκομικών σχετίζεται όμως και με υψηλή συχνότητα εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (16). Στην περίπτωση αυτή, η αντίστοιχη πρωτεΐνη του γάλακτος ομοιάζει με στοιχεία του παγκρέατος (17,18), προκαλώντας καταστροφή των κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη. Αντίθετα, το μητρικό γάλα θεωρείται προστατευτικό (19). Η ιδέα αυτή υποστηρίζεται και από μελέτες σε πειραματόζωα (20). Παρόμοια αποτελέσματα για τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 1 είχαν και μελέτες σε πειραματόζωα με την πρωτεΐνη των σιτηρών, γλουτένη (21).

Η οποία γλουτένη σχετίζεται φυσικά με την κοιλιοκάκη, στην οποία το ανοσοποιητικό καταλήγει να καταστρέφει τις λάχνες του εντέρου – που βοηθούν στην απορρόφηση θρεπτικών συστατικών προς το αίμα – ως αποτέλεσμα της οξείας φλεγμονής. Τα συμπτώματα υποχωρούν με τον αποκλεισμό της γλουτένης από τη διατροφή. Η γλουτένη επίσης μπορεί να προκαλέσει αταξία (gluten ataxia), μια σοβαρή νόσο που προκαλεί απώλεια συντονισμού και μυϊκής λειτουργίας, αλλά και ερπητοειδή δερματίτιδα (dermatitis herpetiformis) που μοιάζει με έκζεμα. Βέβαια, και οι δυο περιπτώσεις είναι αρκετά σπάνιες.

Αφετέρου, οι ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα και νόσος Crohn’s) έχουν συσχετιστεί με βρεφικές πρακτικές σίτισης (σ.σ. ο θηλασμός δρα προστατευτικά), κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος, χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών από λαχανικά και φρούτα, όπως και αυξημένη κατανάλωση κρέατος και προστιθέμενων λιπών στη διατροφή (22,23).

Τέλος, τα θυρεοειδικά προβλήματα συσχετίζονται άμεσα με την πρόσληψη ιωδίου (24), καθώς είναι εξίσου πρόβλημα τόσο η χαμηλή όσο και η πολύ υψηλή πρόσληψη (25).

Ο κρίσιμος ρόλος του εντέρου

Από την έρευνα για την κοιλιοκάκη, ξέρουμε πως μέρος του προβλήματος είναι η καταστροφή του εντερικού φραγμού. Όταν αυτός υποχωρήσει, άπεπτα υλικά περνούν το πρώτο στρώμα του εντερικού βλεννογόνου, κάτι που δημιουργεί πρόβλημα (leaky gut). Προφανώς, η υγεία του εντέρου σχετίζεται με την ακεραιότητα της μικροβιακής χλωρίδας, αν ακόμα η γνώση μας για τα (καλά) βακτήρια αυτά δεν είναι ακόμα επαρκής. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι οι φυτικές ίνες και τα μη επεξεργασμένα φυτικά τρόφιμα βοηθούν στην ποικιλότητα της εντερικής χλωρίδας. Αντίθετα, η δυτικοποιημένη διατροφή πλούσια σε κρέας, κορεσμένο λίπος και συνάμα φτωχή σε φυτικές ίνες, φρούτα και λαχανικά σχετίζεται άμεσα με κάποια αυτοάνοσα νοσήματα, καθώς αυξάνει γενικά τη φλεγμονή.

7 βήματα για να προστατευτείς

Συνολικά, δεν υπάρχει μια απλή εξήγηση στο τι μπορεί να προκαλέσει ένα αυτοάνοσο νόσημα. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν – γενετικοί και περιβαλλοντικοί – παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Όσον αφορά όμως αυτά που μπορούμε να επηρεάσουμε, θα πρότεινα 7 απλές αλλαγές στην καθημερινότητα:

  1. Περιόρισε την κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος και των προϊόντων του, αν νοσείς από σκλήρυνση κατά πλάκας ή διαβήτη τύπου 1 ή ανήκεις σε ομάδα υψηλού κινδύνου για αυτά.
  2. Απέφυγε τη γλουτένη μόνο αν έχεις κοιλιοκάκη ή έχεις αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 1.
  3. Μην τρως κάθε μέρα κρέας (μοσχάρι, κοτόπουλο, χοιρινό, αρνί κ.α.). Αντίθετα, πρόσθεσε στην ημέρα σου φυτικές ίνες από φρούτα και λαχανικά.
  4. Από τη στιγμή που ο θηλασμός και η βρεφική διατροφή έχουν προστατευτικό ρόλο, θα πρέπει να ενθαρρύνεται ο θηλασμός – αν είναι εφικτό.
  5. Βγες έξω να… λιαστείς (χωρίς να πάθεις έγκαυμα) και αύξησε την φυσική σου δραστηριότητα.
  6. Μην καπνίζεις, καθώς το κάπνισμα σχετίζεται με κάποια αυτοάνοσα νοσήματα.
  7. Πρόσθεσε στη διατροφή σου ιωδιούχο αλάτι και θαλάσσια λαχανικά, για να αυξήσεις την πρόσληψη ιωδίου.

Όπως και να’ χει, ακόμα και όλα αυτά να κάνεις, δεν σημαίνει ότι θα αποτρέψεις την εκδήλωση αυτοάνοσου νοσήματος, δεδομένου ότι η εκδήλωσή του είναι έντονα πολυπαραγοντική.

Ξέρουμε ωστόσο, ότι η δυτικοποιημένη διατροφή φαίνεται πως επιδεινώνει σημαντικά την πορεία της ελκώδους κολίτιδας, ενώ ο αποκλεισμός της γλουτένης είναι αναπόσπαστο μέρος της θεραπείας της κοιλιοκάκης.

«Και τι τρώω, αν διαγνωσθώ με αυτοάνοσο»;

Αντίθετα, η διατροφική παρέμβαση και η τροποποίηση της καθημερινότητας φαίνεται να ωφέλει τη θεραπεία και τη διαχείριση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, της ψωρίασης, της νόσου Crohn’s, της σκλήρυνσης κατά πλάκας και του διαβήτη τύπου 1. Επί διάγνωσης, αποδεικνύεται ότι κάποιοι διατροφικοί χειρισμοί (π.χ. ω-3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες Α,Ε και D, πρεβιοτικά, προβιοτικά, αποκλεισμός γλουτένης και Α1 καζεΐνης από προϊόντα αγελαδινού γάλακτος, κ.α.) βοηθούν με τη συμπτωματολογία και την πορεία του αυτοάνοσου νοσήματος (26-28).

Ωστόσο, θα πρέπει να απευθυνθείς σε ειδικό για να κάνει τον κατάλληλο συνδυασμό παρεμβάσεων για εσένα, ανάλογα με τη διάγνωση και την περίπτωση.

Του κλινικού διαιτολόγου Γιώργου Μίλεση

  • Show Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

comment *

  • name *

  • email *

  • website *

Ads